"Sztuka SakralnaTybetu" to wystawa w całości oparta na zbiorach własnych Muzeum Etnograficznego w Krakowie, zebranych przez badaczy i podróżników w XIX i XX wieku. Reprezentuje ona niewielką cząstkę bogatej kultury buddyzmu tybetańskiego, który obejmuje swym zasięgiem nie tylko Tybet, ale również Mongolię i Nepal. Sztuka Tybetu właściwie w całości bazuje na duchowości buddyzmu, który dotarł tu już w VII wieku. Powstała na bazie dwóch religii, przedbuddyjskiej, szamanistycznej "bon" oraz buddyzmu, który wchłonął i doskonale zintegrował stare wierzenia z nowymi. Szczególny wpływ buddyzmu na całe życie kraju rozpoczął się od czasu reformy Tsongkhapy (1357-1419) i założenia szkoły Gelugpa, czyli Oddanych Zasadom Cnoty, popularnie zwanych Żółtymi Czapkami od koloru nakryć głowy. Umocnienie się buddyzmu i władzy lamów - duchownych przywódców religii, spowodowało ich olbrzymią dominację i wpływ na życie społeczne kraju. Przez wieki klasztory były jedynymi ośrodkami kształcenia i skarbnicami wiedzy. Tutaj przyszli lamowie uzyskiwali różne konieczne im umiejętności, jak czytanie i pisanie, śpiew, gra na instrumentach liturgicznych. Tu uczono wykonywania obrzędów, dogmatyki i filozofii, ale również arytmetyki, kaligrafii, wiedzy astronomicznej, lekarskiej oraz sztuk rzemieślniczych, zwłaszcza malarstwa i rzeźby religijnej. W klasztorach znajdowały się księgozbiory z wielkimi dziełami, tłumaczonymi z sanskrytu. Wśród klasztornych rzemieślników czołowe miejsce zajmowali kaligrafowie i wykonawcy drewnianych matryc drukarskich, a także malarze miniatur, którymi zdobione były księgi modlitewne. Całe życie kulturalne i naukowe skupiało się w klasztorach i wokół nich, a każda rodzina uważała za sprawę honoru oddanie przynajmniej jednego syna do klasztoru.

             Nic więc dziwnego, że sztuka tybetańska, jak i całe życie Tybetańczyków zdominowane są przez buddyzm. Szczególny rozwój sztuki tybetańskiej nastąpił w okresie od XVII do XIX w.

             Wśród tybetańskiej sztuki sakralnej najbardziej charakterystycznymi obiektami są "tanki"(thangka) - zwijane obrazy o religijnym przeznaczeniu, malowane na tkaninie a przedstawiające na ogół mandale i wizerunki świętych buddyzmu tybetańskiego. Według wierzeń chronią one bóstwa, których są materialnym wyobrażeniem. Obramowane są jedwabnym brokatem w kolorze żółtym, czerwonym lub pomarańczowym. To obramowanie w pewnym sensie jest siedzibą świata obrazu, do którego prowadzi "Brama" (thang-sgo), symbolizująca mistyczną tęczę emanującą z przedstawianego bóstwa. Przedstawiane na tankach mandale to rodzaj wizualizacji wszechświata. Święta przestrzeń wewnątrz mandali to mikrokosmos we wszechświecie, ale również wewnętrzna przestrzeń świadomości, dzięki której medytujący może połączyć się z kosmosem. Nieużywane tanki zakrywane są delikatnym ochronnym welonem.

             Na wystawie będzie można obejrzeć wiele tych pełnych barw, ornamentyki i znaczenia obrazów, a wśród nich również te najstarsze pochodzące z XVII i XVIII w.

            Wśród znaczących obiektów sakralnej sztuki buddyzmu tybetańskiego są posążki Buddów i boddhisattwów, wielkich strażników i nauczycieli Dharmy, z brązu i pozłacanych, w różnych aspektach. Większość z nich pochodzi z XIX w. z Mongolii i Nepalu.

             Ponadto przedstawione zostaną przedmioty kultu używane zarówno w świątyniach, jak i domowych ołtarzykach, a wśród nich oprócz posążków bóstw, godła buddyzmu, miniaturowe stupy, naczynia ofiarne i kadzielniczki, przykłady ksiąg modlitewnych, a także liturgiczne instrumenty muzyczne używane podczas ceremonii religijnych i obrzędowych tańców. Wybrane fotografie ilustrują obrzędowy dramat taneczny "cam".

Powrót do strony głównej